Αναγέννηση

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

(1400 – 1600 μ.Χ)

     Η εποχή της Αναγέννησης περιλαμβάνει την Δυτική μουσική ιστορία από το 1400 έως τις αρχές του 1600. Αυτή η περίοδος σηματοδότησε την αναγέννηση του ανθρωπισμού, και την αναβίωση των πολιτιστικών επιτευγμάτων σε όλες τις μορφές της τέχνης, συμπεριλαμβανομένης της μουσικής.

Αυτή η εποχή χαρακτηρίζεται από μεγάλη δημιουργικότητα και επέτρεψε στους καλλιτέχνες να εγκαταλείψουν τους αυστηρούς τρόπους δουλειάς της προηγούμενης εποχής. Η τέχνη, η επιστήμη και η μουσική ξαναβρίσκουν τα Αρχαία Ελληνικά Ιδεώδη.

Οι μεγάλοι δάσκαλοι της τέχνης της Αναγέννησης και ειδικότερα οι μουσικοί αναγνωρίζονται ενώ ακόμη είναι στην ζωή, γεγονός που μας δείχνει ότι είχε αλλάξει η αντίληψη των ανθρώπων για την γνώση και την τέχνη. Επιπλέον, με τις νέες τεχνικές σημειογραφίας και τυπογραφίας , η μουσική μπόρεσε να διασωθεί και να φτάσει ως τις μέρες μας.


Κυριότερα είδη μουσικής:

Λειτουργία (Mass), Μοτέτο, Μαδριγάλι, Όπερα, Τραγούδια διαφόρων ειδών

Συνθέτες στην εποχή της Αναγέννησης

William Byrd (1543-1623) – Αγγλία

Josquin Desprez (1440-1521) 

Giovanni Gabrielli (1554-1612)

Claudio Monteverdi
Johannes Ockeghem (1410-1497)
Giovanni Pierluigi da Palestrina (1525-1594) – Σχολή της Ρώμης

Orlando di Lasso

Είδη τραγουδιού στην Δυτική Ευρώπη στην Αναγέννηση

  • Η θρησκευτική μουσική με την Λειτουργία και το Μοτέτο είναι στην λατινική γλώσσα

  • Η κοσμική μουσική χρησιμοποιεί τις εθνικές γλώσσες. Πρόκειται για κοινωνική τέχνη που διαδόθηκε στα αστικά στρώματα με τις εκδόσεις του 16ου αιώνα. Ο συνδυασμός οργάνων – φωνών δεν είναι σταθερός. Υπάρχουν έργα a capella, σόλο φωνή με συνοδεία λαούτου, για φωνές με διάφορα όργανα κλπ.

ΑΓΓΛΙΑ

  • Song, Ayre
  • Hymn, Anthem: Ύμνος, Μοτέτο
  • Canticals: Τραγούδια
  • Carols: Χριστουγεννιάτικα τραγούδια. Εξέλιξη του Conductus γύρω στο 1400 με 2 ή 3 φωνές

ΓΑΛΛΙΑ

  • Chanson: Σύνθεση του 16ου αιώνα σε 4 φωνές, τύπου μοτέτου, αποτελεί βασικό είδος στην Γαλλία
  • Vaudeville (voix de ville): Εμφανίζεται στην Γαλλία στο β’ μισό του 16ου αιώνα ως παραφθορά του Chanson και οδηγεί στην Air de cour

ΙΤΑΛΙΑ

  • Canto carnascialesco: Τραγούδι του καρναβαλιού στην Φλωρεντία, τέλος 15ου αιώνα
  • Madrigal: Στον Μεσαίωνα αναφέρεται σε βουκολικά και ποιμενικά ειδύλλια, στην αγάπη και γενικότερα στα ήθη και τα έθιμα με κωμικό ή σατιρικό τρόπο

Στην Αναγέννηση, βασίζεται κυρίως σε κείμενα του Πετράρχη ενώ μουσικά δεν έχει σχέση με το είδος της προηγούμενης περιόδου. Το κλασικό Μαδριγάλι του 1550 έχει 5 φωνές

  • Frottola: Σημαίνει «ένα σωρό» παράξενα πράγματα. Λαϊκή πολυφωνική μορφή τραγουδιού των αστικών στρωμάτων στο τέλος 15ου και αρχές 16ου αιώνα στην Κεντρική και Βόρεια Ιταλία
  • Canzona ή canzone alla francese: μεταγραφή, επεξεργασία ή απομίμηση του γαλλικού Chanson
  • Villanella: Χορευτικό στροφικό τραγούδι Ναπολιτάνικης προέλευσης

ΙΣΠΑΝΙΑ

  • Villancico, Estambotos, Romances: Απόγονοι της ποίησης των Τροβαδούρων

ΓΕΡΜΑΝΙΑ

  • Αυλικές μελωδίες
  • Meistersang

  • Tenorlied

  • Choral

19ος αιώνας

  • Lied: Γερμανική λέξη που χρησιμοποιείται για να περιγράψει το γερμανικό τραγούδι του 19ου αιώνα, για φωνή και πιάνο (πληθ: Lieder)

Ars Nova – Γαλλοφλαμανδοί συνθέτες

ARS NOVA – NEA TEXNH

ΓΑΛΛΟΦΛΑΜΑΝΔΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Ο όρος ars nova που σημαίνει στην Λατινική νέα τέχνη χρησιμοποιείται γενικά για τη μουσική του 14ου αιώνα, στην Γαλλία, αντίθετα προς τον όρο ars antiqua ή παλαιά τέχνη, δηλαδή τη μουσική του 13ου αιώνα. Η μουσική της ars nova παρουσιάζεται πιο απελευθερωμένη και επηρεασμένη από τη λαϊκή μουσική και το λειτουργικό μέλος. Οι μουσικές μορφές, αν και πολλές από αυτές είναι παλαιότερες, παρουσιάζονται ανανεωμένες.

Η Ιταλία ήταν η χώρα που αφομοίωσε τα στοιχεία της Νέας Τέχνης και με πρωτεργάτη τον τυφλό οργανίστα Φραντζέσκο Λαντίνι (1335-1397) έδωσε νέες φόρμες, αντίστοιχες με τις γαλλικές, εμπλουτισμένες όμως με την Ιταλική έμπνευση και ιδιοσυγκρασία.

Μουσικές μορφές:

  • Μαδριγάλι, “Caccia” και “Ballata” πολυφωνικά έργα που βασίζονται σε ποιητικές φόρμες

  • Λειτουργία

  • Μοτέτο: Τον 13ο αιώνα, στην Γαλλία, προστίθενται λέξεις σε θρησκευτικές μελωδίες που, μέχρι τότε, τραγουδιόταν χωρίς κείμενο για να εξυπηρετηθούν οι ανάγκες της λειτουργίας στην εκκλησία. Το μοτέτο κατέληξε να είναι αυτοτελής σύνθεση για 2 ή 3 φωνές με διαφορετικό κείμενο, ακόμη και σε διαφορετική γλώσσα για την κάθε φωνή.

Πρώτη Περίοδος
  • Ο Τζων Ντάνστεϊμπλ (1370-1453), ο σημαντικότερος από τους Άγγλους συνθέτες, με μουσικό πνεύμα επηρεασμένο από την Νέα Τέχνη και συνθέσεις με χρήση μελωδικών διαστημάτων 3ης και 6ης και απομάκρυνση από τα συνεχή διαστήματα 4ης και 5ης.

  • Ο Γκιγιώμ ντε Μασώ (Guillaume de Machaut), 1300 – 1377, ήταν Γάλλος ποιητής και συνθέτης στον Μεσαίωνα. Ο Μασώ συνέβαλε να εξελιχθεί το μοτέτο αλλά και φόρμες κοσμικής μουσικής όπως το Ροντό και το Βιρελαί. Έγραψε την πρώτη ολοκληρωμένη «Λειτουργία» που μας σώζεται.

Δεύτερη Περίοδος
  • Ο Γιάκομπ Όμπρεχτ (1430-1505) βασίζει τις συνθέσεις του στον κανόνα και τη μίμηση. Είναι ο πρώτος που εφάρμοσε την πολυφωνία στη νεκρώσιμη ακολουθία.

  • Ο Ζοσκέν ντε Πρε (1450-1521), ο ονομαζόμενος “Πρίγκιπας των Μουσικών”, Ο ντε Πρε έγραψε πολυάριθμα έργα, με ευκολία και εντυπωσιακή τεχνική. Έγραψε λειτουργίες, μοτέτα, ψαλμούς και άλλα έργα.

Τα μουσικά όργανα όλο αυτό το διάστημα παίζουν το ρόλο του απλού συνοδού, αφού όλοι οι συνθέτες γράφουν φωνητική μουσική.

Ars Antiqua – Παλαιά Τέχνη

Ars Antiqua (Παλαιά Τέχνη)

1150 – 1300 μ.Χ

Σχολή της Παναγίας των Παρισίων

Ο καθεδρικός ναός της Παναγίας των Παρισίων (στο Παρίσι), αυτή την περίοδο, ήταν το εκκλησιαστικό και μουσικό κέντρο ανάπτυξης της ΒΔ Ευρώπης. Κατά τον 12ο αιώνα, μια ομάδα μουσικών συγκεντρώνεται στον ναό και δημιουργεί την Σχολή της Παναγίας των Παρισίων.

Το έργο τους έχει διασωθεί στο βιβλίο Magnus Liber Organi (Μεγάλο βιβλίο του Organum). Περιέχει συνθέσεις Organum σε 2 φωνές.

Κύριοι εκπρόσωποι  είναι ο Λεονέν (Leonin), οργανίστας στην Παναγία των Παρισίων μέχρι τα τέλη του 12ου αιώνα ο οποίος ξεφεύγει από τα δεσμά του Γρηγοριανού μέλους, εφαρμόζει την αντίθετη κίνηση των φωνών και μετατρέπει το Organum σε έργο τέχνης και ο Περοτέν (Perotin), που ανέπτυξε και τελειοποίησε σε μεγάλο βαθμό την μουσική σημειογραφία της εποχής.

Τροβαδούροι και Τρουβέροι

Οι Tροβαδούροι ήταν ευγενείς και μορφωμένοι, κυρίως ιππότες, τραγουδιστές, βιρτουόζοι μουσικοί και ποιητές, που έζησαν γύρω στον 11ο αιώνα  στη Ν. Γαλλία. Έγραφαν οι ίδιοι τα ποιήματα και την μουσική τους και τα παρουσίαζαν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις της εποχής σαν είδος διασκέδασης. Την μουσική τους συνόδευαν με άρπα, λαούτο ή με βιόλα της εποχής. Η ονομασία τους προήλθε από το ρήμα  trouvar-trobar, δηλαδή βρίσκω, εφευρίσκω, επινοώ μια καινούρια μουσική.

Τρουβέροι λέγονται οι  Γάλλοι μουσικοί που έζησαν όμως στη Βόρεια Γαλλία. Τα τραγούδια τους διακρίνονταν για τον επικό χαρακτήρα τους, εξιστορώντας συχνά τις πολεμικές εκστρατείες της εποχής. Τόσο οι τροβαδούροι όσο και οι τρουβέροι αποτελούν απογόνους των αρχαίων ραψωδών ή των μεταγενέστερων τους βάρδων.

Οι αντίστοιχοι των Τροβαδούρων στη Γερμανία, είναι οι Ερωτοτραγουδιστές. Εμφανίζονται το 13ο αιώνα και οι επιρροές τους καθώς και τα θέματά τους είναι παρόμοια. Το 14ο αιώνα, οι Ερωτοτραγουδιστές παρακμάζουν και στη θέση τους εμφανίζονται οι Αρχιτραγουδιστές, οι οποίοι ανήκουν στην αστική τάξη και ιδρύουν σχολές μουσικής που λειτουργούν με κανονισμούς και ιεραρχία.